Hoe kom je tot een écht goed debat of gesprek?
Het zou de minst slechte van alle regeringsvormen zijn: de democratie. Hoe zie jij dat zelf? Hoeveel vrijheid is er voor jou en anderen in deze samenleving? Voel je verantwoordelijkheid om zelf bij te dragen aan een samenleving waarin iedereen meetelt? Nogal grote vragen, maar in anderhalf uur kun je veel ideeën uitwisselen – én uitzoeken wat er nu nodig is om daar over goed het gesprek te voeren, zo bleek tijdens de activiteiten in de Bibliotheek LocHal tijdens de Week van de democratie.
Verkiezingsdebatten: kan het ook anders?
“Dit wordt geen vrijblijvende bijeenkomst,” waarschuwde Bram Eidhof de deelnemers alvast met een knipoog. "Als organisatoren van de grote tv-debatten, luisteren NOS en RTL op afstand namelijk mee naar alle frustraties, zorgen en ideeën die jullie inbrengen vanmiddag.”
Werk aan de winkel dus, voor de deelnemers die zich hadden aangemeld voor Verkiezingsdebat: hoe doen we dat?, op 12 september 2025 in de Bibliotheek LocHal. Deze publiekssessie georganiseerd in samenwerking met de gemeente Tilburg werd ingeleid door Bram Eidhof, die vanuit zijn Stichting voor Democratie in gesprek is met programmamakers bij NOS en RTL over het format van de verkiezingsdebatten. “Die debatten hebben veel bereik en impact: maar liefst 70% van de Nederlanders kijkt ernaar. Een democratie is erbij gebaat dat die debatten onpartijdig georganiseerd en informatief zijn, maar in het verleden zagen we ook dat je met leugens of halve waarheden veel zetels kunt halen. En ook iets ogenschijnlijk kleins als de vraag of het aanwezige publiek mag applaudisseren, kan veel impact hebben.”
Te gast is ook kamerlid Esmah Lahlah, die een dubbel gevoel overhield aan haar deelname aan het tv-debat voor de verkiezingen in 2023. “De verkiezingsperiode is een mooie tijd waarin we als partijen kunnen vertellen welke waarden ons drijven en waar we voor staan. Maar in het format van zo’n verkiezingsdebat komt die inhoud eigenlijk heel weinig naar voren en draait het vooral om snel en ad rem reageren. Ook ligt de nadruk sterk op de verschillen tussen partijen; op zich logisch, want je wil mensen laten zien dat er echt iets te kiezen valt. Maar het zou interessant zijn om het daarnaast ook te hebben over de overeenkomsten: waar vind je elkaar? Daar is nu eigenlijk geen ruimte voor.”
Kan het ook anders? Dat is de vraag waarmee deelnemers vervolgens aan de slag gingen. Rondlopend langs posters met verschillende deelvragen, noteerden ze wat hun grootste frustraties waren de huidige verkiezingsdebatten in hun huidige vorm. Het verkondigen van onwaarheden en het geruzie scoorden daarbij hoog. Ook het hoge tempo van de ‘plofdebatten’ wordt veel genoemd:
"Ik weet nog dat ik het rond mijn 18e toen ik net mocht stemmen best spectaculair vond, die tv-debatten en korte, flitsende filmpjes op Instagram. Maar dat snelle gaat me steeds meer tegenstaan, ik zou me toch liever inhoudelijk wat meer kunnen verdiepen."
— deelnemer
Verschillende ideeën over hoe het beter kan komen voorbij. Een veelgenoemde ens: meer factchecking. Een deelnemer verwijst daarbij naar het eerste tv-debat tussen Harris en Trump vorig jaar, waarbij live in de uitzending gefactcheckt werd. Ook andere gespreksvormen komen op tafel: wat zou er gebeuren als niet door de wol geverfde politici, maar kiezers van verschillende partijen met elkaar in debat zouden gaan? Of als je politici een coalitievormend verkiezingsdebat zou laten voeren, waarbij het niet alleen gaat over verschillen maar ook laat zien hoe je tot samenwerking kunt komen. In het verlengde daarvan vond een van de deelnemers inspiratie in de relatietherapie: “Laat politici in het debat nou eens één positief punt van de ander benoemen - waar ben je het van harte mee eens en waarom?”
Tien met post its beplakte posters vol frustraties, zorgen én ideeën nam Bram Eidhof aan het einde van de middag mee vanuit Tilburg – ook op andere plekken in het land heeft hij nog dit soort sessies. Over alle verzamelde input is hij in gesprek met NOS en RTL; wie op de hoogte wil blijven kan terecht op de website van de Stichting voor Democratie. Na een middag over verkiezingsdebatten zal het thema ‘democratie’ ook in de Bibliotheek zeker nog terugkeren. Al is het maar om stil te staan bij de vraag die één van de deelnemers opwierp:
“We hebben het nu over goede verkiezingsdebatten – maar wat betekent het eigenlijk om een goede burger te zijn?”
— deelnemer
Ontmoetingsplaats Reflectie & Rede over 'Vrijheid'
In de Week van de democratie startten we ook met een nieuwe setting voor jongvolwassenen (±20-35) om samen na te denken over uiteenlopende thema's: de Ontmoetingsplaats Reflectie & Rede in de Bibliotheek LocHal. De eerste editie op 13 september stond in het teken van het thema Vrijheid.
- Moet je eerst veilig zijn om vrij te zijn?
- Regels: verkleinen of vergroten die je vrijheid?
- Betekent democratie automatisch vrijheid voor iedereen?
- Gaat vrijheid samen met verantwoordelijkheid?
'Lastige' vragen, waar publieksfilosoof Janneke de Vos graag samen met deelnemers haar tanden in zet. Deze maandelijkse Ontmoetingsplaats is bedoeld voor wie net als zij informatie over belangrijke thema's niet alleen tot zich wil nemen, maar er ook zelf graag het gesprek over wil aangaan met anderen. "We zijn vaak bezig met de waan van de dag - dit is een moment om je eigen denken eens onder de loep te nemen en je af te vragen: waarom doe ik de dingen zoals ik ze doe?' "
Aan tafel bij de talkshow Tilbuzz (vanaf 19:00) vertelde Janneke de Vos hoe je in gesprek kan gaan over een thema als vrijheid, als stiekem iedereen daar een heel ander beeld bij heeft:
